Układ z wierzycielami a kredyt zabezpieczony hipoteką – czy bank głosuje i jak ująć wierzytelność?

Co do zasady samo zabezpieczenie hipoteczne nie wyłącza banku z układu, ale ma wpływ na to, w jakim zakresie układ może „naruszać” jego prawa. W praktyce wierzytelność banku rozdziela się na część zabezpieczoną (do wartości zabezpieczenia ustalonej na podstawie realnej wartości nieruchomości i pierwszeństwa hipotek) oraz ewentualną nadwyżkę ponad tę wartość, która jest traktowana jak niezabezpieczona. Ta „niezabezpieczona” część co do zasady powinna być ujęta w układzie i bank głosuje nią jak zwykły wierzyciel. Natomiast w zakresie części zabezpieczonej układ wiąże bank tylko wtedy, gdy bank wyrazi zgodę na objęcie jej układem (albo zaproponujecie warunki, które w istocie nie pogarszają jego zaspokojenia z zabezpieczenia). Dlatego bank może mówić, że „nie powinien być wciągnięty”, mając na myśli właśnie część pokrytą wartością hipoteki, a niekoniecznie całość długu. W spisie wierzytelności warto wyraźnie opisać zabezpieczenie, wskazać wartość przedmiotu zabezpieczenia i pokazać podział kwoty na część zabezpieczoną i niezabezpieczoną, żeby uniknąć sporu przy głosowaniu. Na tym etapie najlepiej przejść to z doradcą restrukturyzacyjnym, bo diabeł tkwi w szczegółach: kolejność hipotek, koszty egzekucji, odsetki i aktualna wartość nieruchomości potrafią zmienić wynik podziału.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu wierzytelność banku „z hipoteką” nie jest z automatu w całości poza układem. Co do zasady układ nie obejmuje tej części wierzytelności, która znajduje pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia (czyli w praktyce w wartości nieruchomości, z uwzględnieniem kolejności hipotek i innych obciążeń), chyba że bank wyrazi wyraźną, bezwarunkową zgodę na objęcie jej układem. To oznacza, że jeśli zadłużenie wynosi ok. 1,8 mln zł, a wartość zabezpieczenia „netto” jest niższa, to nadwyżka ponad wartość zabezpieczenia jest traktowana jak niezabezpieczona i co do zasady wchodzi do układu. Bank wtedy głosuje w zakresie tej części objętej układem (najczęściej właśnie tej „nadwyżki”), a nie w zakresie części pozostającej poza układem bez jego zgody. W spisie wierzytelności do głosowania zwykle ujmuje się więc rozbicie na część zabezpieczoną (poza układem bez zgody) i część niezabezpieczoną (objętą układem), z podaniem podstawy i wyliczenia wartości zabezpieczenia. Jeśli chcecie restrukturyzować także część „pokrytą hipoteką” (np. odroczyć/rozłożyć/umorzyć), to temat jest do negocjacji z bankiem i najlepiej dopiąć to z nadzorcą układu, bo od poprawnego oszacowania zabezpieczenia i kwalifikacji do układu zależy zarówno treść propozycji, jak i wynik głosowania.

Z mojego doświadczenia w PZU bank jako wierzyciel zabezpieczony hipotecznie „wypada” z układu tylko w zakresie, w jakim jego wierzytelność jest realnie pokryta wartością zabezpieczenia, a nadwyżka ponad tę wartość bywa traktowana jak niezabezpieczona i ujmowana do głosowania. W praktyce i tak warto to szybko doprecyzować z doradcą/nadzorcą układu, bo banki często próbują wyłączyć całość długu, a dokumenty do spisu wierzytelności muszą się spiąć.

Co do zasady wierzytelność zabezpieczona hipoteką nie „znika” z układu automatycznie, tylko kluczowe jest, czy układ ma obejmować również część faktycznie zabezpieczoną na nieruchomości. Najczęściej dzieli się ją na dwie części: do wysokości realnej wartości zabezpieczenia (część „zabezpieczona”) oraz nadwyżkę ponad tę wartość (ta nadwyżka jest traktowana jak niezabezpieczona i co do zasady idzie do układu i głosowania). Bank głosuje w zakresie, w jakim jego wierzytelność jest objęta układem, a część stricte zabezpieczona bywa obejmowana układem tylko za zgodą wierzyciela albo na warunkach, które nie pogarszają jego pozycji względem zaspokojenia z zabezpieczenia. W praktyce w spisie wierzytelności ujmuje się całość długu z zaznaczeniem hipoteki i jednocześnie wskazuje/wycenia część pokrytą zabezpieczeniem oraz część „układową” (niepokrytą).

Czy macie już sporządzony (albo projekt) spis wierzytelności i wycenę nieruchomości pod hipotekę na dzień otwarcia PZU oraz informację, czy bank został ujęty jako wierzyciel rzeczowy w osobnej grupie? I czy bank ma w umowie/hipotece zabezpieczenie wyłącznie na tej nieruchomości czy też dodatkowo poręczenia/cesje, bo od tego zależy, jaka część długu będzie traktowana jako zabezpieczona, a jaka jako „nadwyżka” do układu.

Co do zasady wierzytelność zabezpieczona rzeczowo (hipoteka) nie jest „automatycznie poza układem” w całości – w praktyce rozdziela się ją na część pokrytą wartością zabezpieczenia i ewentualną nadwyżkę, która traktowana jest jak niezabezpieczona. Bank głosuje tylko w takim zakresie, w jakim układ ma wpływać na jego uprawnienia: jeśli propozycje układowe nie obejmują (nie naruszają) części zabezpieczonej, to w tym zakresie nie ma „głosu”, a głosowanie dotyczy co najwyżej części niezabezpieczonej. Jeśli chcecie objąć układem także część zabezpieczoną hipoteką (np. rozłożyć spłatę/umorzyć), zwykle wymaga to zgody wierzyciela zabezpieczonego albo takiego ukształtowania propozycji, by nie pogarszać jego sytuacji. Najbezpieczniej ustalić z nadzorcą układu wycenę zabezpieczenia i sposób ujęcia wierzytelności w spisie, bo od tego zależy zarówno zakres układu, jak i siła głosu banku.