Zwrot zaliczki od klienta po obwieszczeniu o układzie – jak ująć wierzytelność?

Co do zasady o tym, czy wierzytelność „wchodzi do układu”, decyduje moment jej powstania w relacji do dnia obwieszczenia, a nie sama data wymagalności. W opisanym układzie najczęściej przyjmuje się, że roszczenie klienta o zwrot zaliczki ma źródło w umowie i płatności sprzed obwieszczenia, więc powinno być traktowane jako wierzytelność układowa zgłaszana do układu (nawet jeśli wypowiedzenie i żądanie zwrotu są już po obwieszczeniu). Jednocześnie w praktyce zdarzają się spory, czy po wypowiedzeniu po obwieszczeniu nie mamy do czynienia z „nowym” zobowiązaniem do zapłaty poza układem, więc warto to od razu skonsultować z nadzorcą układu i spójnie ująć w spisie wierzytelności. Równolegle pamiętajcie o stronie podatkowej (korekta faktury zaliczkowej/VAT) po formalnym rozwiązaniu umowy, ale to nie przesądza o kwalifikacji restrukturyzacyjnej roszczenia.

Co do zasady roszczenie o zwrot zaliczki po odstąpieniu/wypowiedzeniu będzie wierzytelnością układową, bo wynika ze stosunku prawnego powstałego przed obwieszczeniem (nawet jeśli stało się wymagalne dopiero po nim). Ostateczna kwalifikacja zależy jednak od podstawy rozwiązania umowy i zapisów rozliczeniowych, więc warto to potwierdzić z nadzorcą układu/doradcą restrukturyzacyjnym.

Miałem podobną sytuację w PZU i u nas wyszło, że kluczowe jest, kiedy „powstała” wierzytelność o zwrot – samo wypowiedzenie po obwieszczeniu nie zawsze robi z tego zobowiązania bieżącego, jeśli umowa i zaliczka były sprzed obwieszczenia. W praktyce klient i tak zwykle zgłasza to do układu jako wierzytelność układową, a my równolegle robiliśmy temat księgowo: faktura korygująca do zaliczkowej i korekty VAT po zwrocie. Najbezpieczniej przejść to od razu z nadzorcą układu, bo on pomaga „ustawić” kwalifikację i uniknąć późniejszych sporów z wierzycielem. Jeśli macie już jakieś świadczenia częściowo wykonane, to też mocno wpływa na to, czy zwrot jest w całości zasadny i jak to rozliczyć.

Jeśli umowa i wpłata zaliczki były sprzed obwieszczenia, to roszczenie klienta o zwrot zwykle traktuje się jako wierzytelność układową (choć stała się wymagalna dopiero po wypowiedzeniu). W praktyce warto ująć ją w spisie/wykazie jako wierzytelność pieniężną z tytułu zwrotu zaliczki, z podaniem daty wypowiedzenia i kwoty, ewentualnie jako sporną lub warunkową, jeśli kwestionujecie zasadność lub wysokość. To, czy zwrot powinien być „bieżący” (po obwieszczeniu), zależy od tego, czy powstał nowy obowiązek już po obwieszczeniu, czy to tylko skutek wcześniejszego stosunku prawnego. Najbezpieczniej skonsultować to z nadzorcą układu, bo błędna kwalifikacja wpływa na głosowanie i sposób zaspokojenia.

Jeśli umowa została zawarta przed obwieszczeniem, to roszczenie o zwrot zaliczki po jej wypowiedzeniu zwykle traktuje się jako wierzytelność wynikającą z wcześniejszego stosunku prawnego, a więc co do zasady „układową”, mimo że samo wypowiedzenie nastąpiło po obwieszczeniu. Kluczowe jest jednak, czy po obwieszczeniu wykonywaliście jeszcze świadczenia i czy powstały jakiekolwiek rozliczenia „bieżące” (bo one mogą mieć inny reżim niż wierzytelności układowe). W praktyce warto to przejść z nadzorcą układu/doradcą restrukturyzacyjnym i równolegle przygotować korektę rozliczeń (np. faktury zaliczkowej), żeby księgowo i podatkowo spiąć zwrot. Jeśli klient zgłosi wierzytelność do układu, dopilnujcie, by była ujęta w spisie w prawidłowej kwocie i z właściwą podstawą.

Dopytam o kilka szczegółów, bo od nich zależy kwalifikacja tej wierzytelności: kiedy dokładnie było obwieszczenie, a kiedy klient skutecznie wypowiedział/odstąpił od umowy i z jakiej podstawy (zwłoka/nienależyte wykonanie czy „bez przyczyny”)? Czy przed obwieszczeniem wykonaliście już jakąkolwiek część usługi albo ponieśliście koszty, które zgodnie z umową mogą zostać zatrzymane/rozliczone z zaliczki? Jaką macie treść postanowień o zaliczce (czy to zaliczka czy zadatek, czy jest prawo odstąpienia i jakie są skutki), i czy klient jest konsumentem czy firmą? I na koniec: czy wystawiliście wyłącznie fakturę zaliczkową i czy planujecie korektę VAT w razie zwrotu (to czasem determinuje praktyczne ujęcie w księgach i zgłoszeniach).

Co do zasady układ obejmuje wierzytelności powstałe przed dniem obwieszczenia, a roszczenie o zwrot zaliczki po wypowiedzeniu często traktuje się jako wierzytelność warunkową „istniejącą” już na ten dzień. Warto to jednak potwierdzić z nadzorcą układu/prawnikiem, bo kwalifikacja zależy od treści umowy i podstawy rozwiązania.